Niełatwo jest być najmłodszym dzieckiem w rodzinie. Nawet tej najlepszej. Z jednej strony, na błędy i niesubordynację wszyscy patrzą trochę przez palce, z drugiej, przygniata presja ciągłego doganiania starszego rodzeństwa, które stanowi niedościgniony wzór. Tym bardziej, jeśli za umowne starsze rodzeństwo ma się dwie znakomite stadniny: w Janowie Podlaskim i Michałowie. Jedna ma za sobą 200 lat doświadczenia, budowanego z setek historii ludzkich i końskich, druga od przeszło półwieku wspina się po stopniach sukcesu, zdobywając najpoważniejsze wyróżnienia hodowlane i pokazowe. Na tym tle trudno jest błyszczeć, można tylko z mozołem starać się doganiać najlepszych.

W 2012 roku mija trzydzieści lat od powołania do życia czwartej polskiej stadniny koni czystej krwi arabskiej. Minister rolnictwa podjął decyzję o ulokowaniu w białeckich stajniach, zajętych od 1930 roku przez reproduktory różnych ras, klaczy czystej krwi. Dla Stada Ogierów Białka rok 1982 był więc przełomowy. Po pięćdziesięciu dwóch latach istnienia piękne zabudowania ze słonecznego kamienia doczekały się nowych lokatorów. Od tego momentu Białka funkcjonuje jako Stadnina i Stado Ogierów. Czas pokazał, że był to mariaż trudny.

Założycielską grupę klaczy stanowiły wychowanki stadnin w Janowie Podlaskim, Michałowie i Kurozwękach. Oczywiście, gdy zapadła decyzja o założeniu czwartej stadniny i wytypowaniu klaczy do przekazania, żadna ze stadnin nie pozbyła się tych najlepszych. Ze stadniny koni w Kurozwękach przekazano 7 klaczy, z Michałowa 12, z Janowa Podlaskiego 10. Reprezentowały 11 linii żeńskich, spośród szesnastu występujących w Polsce. Te 11 linii aktywnych jest w Białce do dziś, w tym unikatowa, najbardziej zagrożona i występująca tylko tutaj Bent-El-Arab, reprezentowana przez dwie klacze: Celinę i Cymrę.

Stado założycielskie było nieskonsolidowane. Najcenniejsze reproduktory zarezerwowano dla istniejących wcześniej stadnin, dysponujących dużo lepszym materiałem, gwarantującym postęp. Pracę hodowlaną rozpoczęto więc na trudnym gruncie, ale nikt nie obiecywał, że będzie łatwo. Z jednej strony, starano się ujednolicić i wyrównać pogłowie, z drugiej, gonić stale rosnącą jakość populacji pozostałych stadnin. Hodowla koni wymaga czasu, zmiany następowały więc powoli, niemniej jednak „pierwsze jaskółki” widać było już po kilku latach. Konie z Białki zaczęły wygrywać na pokazach, ale przede wszystkim postrzegane były jako świetne konie użytkowe. Przyczyniły się do tego sukcesy na wyścigach i w rajdach długodystansowych.

Lata dziewięćdziesiąte to prężny rozwój Białki. Wkracza Pesal, znakomity syn Perforacji, ogier, który spowodował, że nazwa stadniny zaczęła być rozpoznawalna na świecie, i który stał się dla kolejnych białeckich wychowanków bramą do kariery. Coraz więcej koni przestaje być anonimowych. Trenerzy na torze wyścigowym chętnie sięgają po konie z Białki, szczególnie po spektakularnych sukcesach Dziewierza, Ostragona, Al Adhy, Albertiny, Aryjki, El Amora, Medytatora. W rajdach długodystansowych przez lata nie ma sobie równych para Jerzy Urbański i siwy Alahar. Pomyślne wiatry zamieszały również sprzedażą. Padały rekordy cenowe. W 1998 roku za klacz Maesta angielscy nabywcy zapłacili 130 000 dolarów. Wydawało się, że przyszłość rysuje się w pogodnych barwach. Potężnym zastrzykiem dobrego materiału stało się zasilenie Białki dwudziestoma klaczami ze zlikwidowanej w 1999 roku państwowej stadniny w Kurozwękach.

Wejście Polski do Unii Europejskiej wymusiło na właścicielu państwowych gospodarstw – Agencji Nieruchomości Rolnych, zmianę ich statusu prawnego. Zresztą już na początku lat dziewięćdziesiątych rozpoczął się proces przekształceń państwowych przedsiębiorstw w spółki prawa handlowego – pod nadzorem właścicielskim Agencji – w których 100% udziałów pozostawało w rękach państwa. Początek XXI wieku przyniósł kolejną zmianę związaną z nowym prawem. Nastał koniec ery dotacji państwowych. Sytuacja ta okazała się niezwykle trudna dla przedsiębiorstw o profilu wyłącznie hodowlanym. Tam, gdzie nie było zaplecza w postaci silnie rozwiniętej produkcji rolnej, pojawiły się problemy finansowe. Stado Ogierów Białka, gospodarujące na stosunkowo niewielkim areale, ze 120 reproduktorami, utrzymywanymi wcześniej głównie przy pomocy dotacji państwowych, i ze stadniną czystej krwi liczącą 140 koni, znalazło się na zakręcie. Trudnością okazało się pogodzenie misyjnego charakteru, świadczenia usług w zakresie rozrodu koni dla rolników, rozwoju sportu i utrzymywania zabytkowej infrastruktury z brutalną rzeczywistością gospodarczą.

Brak pieniędzy stawia każdego w pozycji mało znaczącego petenta. Wiele drzwi zostaje zamkniętych, a skala oczekiwań musi zostać dopasowana do skali możliwości. Brak środków na inwestycje niesie bolesne oszczędności, które odbijają się na jakości. Lawina rusza… Białeckie konie czystej krwi zaczęły znikać z aren. Nie dlatego, że ich jakość uległa drastycznemu pogorszeniu. Skurczyły się możliwości treningu, prezentacji, promocji. Nawet najpiękniejsza modelka, bez odpowiedniego przygotowania, wyciągnięta wczesnym rankiem z domu, może przypominać raczej aktorkę niskobudżetowego filmu grozy, niż gwiazdę wybiegów. Konie arabskie jak żadne inne wymagają oprawy. Ostanie lata dla Białki nie były więc łatwe. Zamykanie stawek na pokazach, brak zainteresowania klientów na aukcji… Konieczne były zmiany, również takie, które pozwoliłyby doskonałej białeckiej załodze uwierzyć ponownie, że wytężona praca nie tylko ma sens, ale jest kluczem do dalszego istnienia zarówno firmy, jak i związanych z nią ludzi i koni.

W 2010 roku w Białce zmienił się zarząd. Wieloletniego dyrektora Jerzego Urbańskiego zastąpił człowiek zupełnie nie związany z końmi, Marian Pacewski. Drobnymi kroczkami, mozolnie, jakby wspinając się pod stromą i śliską górkę, rozpoczęło się wyciąganie Białki z cienia. Dla hodowli czystej krwi arabskiej doskonałym posunięciem okazało się użycie w ciągu dwóch sezonów (2009-2010), siwego syna Eksterna, wyhodowanego w Stadninie Koni Michałów Esparto od Ekspozycji po Eukaliptus. Po dwuletniej dzierżawie do Zjednoczonych Emiratów Arabskich (Ajman Stud) Esparto powrócił do Polski i, jak to wcześniej bywało, został rzucony na poligon doświadczalny pełen białeckich klaczy. Posunięcie to okazało się strzałem w dziesiątkę. Stawka źrebiąt obydwu roczników zachwyca! Jej głównych bohaterów wyłonił sezon pokazowy 2011. Prześliczna Egema (Esparto – Egira/Emigrant) zaznacza swoją obecność w czołówce stawki na każdym pokazie, w którym bierze udział. Od połowy roku reprezentuje już wprawdzie barwy nowego właściciela z Sudanu, ale polskich korzeni nie zostanie pozbawiona

nigdy. Kapitalny Peron (Esparto – Perolia/Gazal Al Shaqab) może w przyszłości stać się ogierem na miarę niezapomnianego Pesala. Przypomniano też światu doskonałe klacze. Przede wszystkim córki Gazala: Perfirkę od Perforacji po Ernal, Perolię od Pereiry po Eldon i Fabryszkę od Fuli po Partner, gwiazdę ubiegłorocznej Aukcji Pride of Poland, sprzedaną za 150 000 euro do Arabii Saudyjskiej. A w zanadrzu pozostają jeszcze świetne córki Eksterna, wchodzi nowe pokolenie mocnych, eleganckich córek ogiera Piaff. Jest z czym i nad czym pracować.

Na przestrzeni ostatnich lat stało się niemal normą postrzeganie koni z Białki jak „dzieci gorszego Boga”. Porażka goniła porażkę. Niewidoczni na pokazach, niedostrzegani na aukcji. Wystarczyło kilka zmian i okazało się, że ludzie ci sami, a jednak inni, konie te same, a jednak nie takie same. Rok 2011 ukazał Białkę niemal jak nowy, nieodkryty dotąd kontynent.

To, co dzisiaj wydaje się najbardziej Białce potrzebne i czego w szalonej karuzeli zmian najbardziej brakuje, to czas. Na złapanie oddechu, nabranie sił, uporanie z demonami przeszłości i stworzenie stabilnych podwalin na przyszłość. I jeszcze dużo dobrej woli. I szczęścia…

Artykuł w wersji angielskiej do pobrania jako PDF»

Po dziś dzień pamiętam pełną emocji relację Pani Izabelli Pawelec-Zawadzkiej z pokazu w Vilhelmsborgu w Danii w 2001 roku. Wróciła porażona urodą rocznego, gniadego ogierka wystawianego przez Stadninę Al Shaqab z Kataru. „Nigdy nie widziałam piękniejszego stworzenia – mówiła – dosłownie nogi się pod człowiekiem uginają, kiedy na niego patrzy”. Podobnego zdania był Ferdinand Huemer, międzynarodowy sędzia, przez dwie kadencje prezydent ECAHO – Europejskiej Organizacji Konia Arabskiego, doświadczony hodowca, właściciel Stadniny La Movida. Wrażenie, jakie zrobił na nim młody ogier, dawało ujście w niekończących się zachwytach. Tym pierwszym, niezwykle zresztą udanym, występem w Europie rozpoczął swoją karierę Marwan Al Shaqab, dziś jeden z najpopularniejszych reproduktorów na świecie.

Z miesiąca na miesiąc sukcesy i sława Marwana rosła, kiedy więc w grudniu 2001 roku zdobył tytuł Czempiona Świata Ogierów Młodszych, wynik dla nikogo nie był zaskoczeniem. Wygrana tym sympatyczniejsza, że celebrowana wraz z ojcem, ogierem Gazal Al Shaqab, który w tym samym roku sięgnął po tytuł Czempiona Świata Ogierów Starszych.

Minęło siedem lat i dorosły Marwan, po wielu sezonach użytkowania hodowlanego i dziesiątkach sztuk potomstwa urodzonego w każdym niemal zakątku globu, powrócił na paryską scenę. W grudniu 2008 roku ponownie stanął do walki o tytuł Czempiona Świata. I wyszedł z niej zwycięsko, po raz drugi, już jako dorosły ogier wygrywając puchar. Wyglądał zjawiskowo, wspaniale, szlachetnie, jak niezrównane dzieło sztuki. W dalszym ciągu jego widok zapierał dech w piersiach. Nasienie zarówno Gazala jak i Marwana osiąga dziś astronomiczne kwoty i jest limitowane niczym bezcenny lek.

Lata minęły i na salony wkroczyło kolejne pokolenie, wnukowie a nawet prawnukowie Gazala. Cudny Marwan był i jest reproduktorem szalenie popularnym. Został zresztą użyty był bardzo wcześnie, bo już jako niespełna dwuletni ogier, wydzierżawiony przez Marietę Salas na Majorkę. Przez lata dziesiątki jego synów i córek trafiło do hodowli w wielu krajach Europy i obydwu Ameryk. I jak to w życiu bywa, część z nich okazała się przeciętna, ale o niektórych szeroki świat usłyszał: Marajj, Baanderos, Mardigras, Abha Palma. No i oczywiście QR Marc…

Urodzony w Stanach Zjednoczonych w 2005 roku, w stadninie Państwa Vicki i Luisa Doyle’ów, został dość spokojnie poprowadzony w początkach kariery pokazowej. Na tyle jednakże skutecznie, że wzbudził stosowne zainteresowanie wśród hodowców. Ciekawił zresztą i sam koń, i jego misternie skonstruowany rodowód. Strona męska obfituje w najbardziej znane reproduktory XX wieku, poczynając od jednego z najznakomitszych egipskich ogierów wszechczasów NAZEERA, poprzez MORAFIC’a, SHAIKH AL BADI, RUMINAJA ALI, ANAZA EL FARID, GAZALA AL SHAQAB i wreszcie Marwana. Zinbredowany na Ruminaja Ali, pradziadka matki, niedużej, ale urodziwej, kasztanowatej SWETE DREAMS, niemal gwarantował sukcesy na czempionatach. Wypatrzyła go Christine Jamar-Demeersseman i przy jej wydatnej pomocy QR Marc trafił w 2008 roku do Europy, zakupiony przez belgijskiego hodowcę Paula Gheysensa. Trudno jest dziś stwierdzić, co bardziej wpłynęło na medialną zawieruchę wokół tego importu, czy niezaprzeczalna uroda ogiera czy rekordowa, przyprawiająca niemal o zawał

serca suma, jaką Paul Gheysens za niego zapłacił. Niemniej jednak, od momentu kiedy QR Marc postawił stopę, a ściśle mówiąc kopyto na starym kontynencie, było o nim głośno. Warto przy tym zaznaczyć, że w drodze „zahaczył” o międzynarodowy pokaz Al Khalediah w Arabii Saudyjskiej, na którym zdobył tytuł Czempiona Ogierów. Przez niemal rok odpoczywał, a właściwie oddawał się obowiązkom hodowlanym, by w grudniu 2008 roku mocnym wejściem zaznaczyć swoją obecność w Paryżu podczas Czempionatu Świata. Oddał wówczas zwycięstwo znakomitemu ojcu, zadowalając się pucharem Wiceczempiona, ale zaciętą, wyrównaną walkę miedzy tymi dwiema końskimi osobowościami jeszcze długo komentowano w kuluarach. Niezależnie od jakości samego QR Marca, znakomicie poprowadzona kampania reklamowa, osnuta mgiełką tajemniczości, dokładnie przemyślanymi występami na pokazach i oszczędnym żonglowaniem wizerunkiem, zrobiła swoje. W ciągu dwóch ostatnich lat sprzedano jego nasienie dla grubo ponad pół tysiąca klaczy. Został jednym z najszerzej użytych reproduktorów ostatnich lat, mimo wysokiej ceny za stanówkę. Dzięki uprzejmości właścicieli trafił również do Polski. No, przynajmniej jego nasienie.

Moda modą, tej na szczęście Panowie Dyrektorzy nigdy niewolnikami nie byli, ale znakomite efekty, jakie dało użycie Gazala w stadninach państwowych skłoniło hodowców do sięgniecia po QR Marca. I tak, już w 2008 roku pierwsze porcje nasienia wykorzystano z należytym pietyzmem. W 2009 roku przyszło na świat 15 źrebiąt, 11 w SK Michałów i 4 w Janowie Podlaskim. Niby niewiele, ale za to jakie! Już podczas wiosennych przeglądów zwracały uwagę wyjątkową urodą, pięknie wykrojonymi, długimi szyjami, dobrym okiem i ogólnym fasonem. Klaczka od Palmety (po Ecaho) – Palatina – zachwycająca, ogierek od Pętli (po Visbaden) – Pogrom – kapitalny, elegancka córka Efuzji (po Emigrant), Eferada. Wśród janowskich źrebiąt nie było zdecydowanie złego. Podobnie w Michałowie, kilka bardzo przyjemnych ogierków, choćby suchy, szlachetny Diaspor od Diaspory (po Ganges) czy wyrośnięty Cherubin od Chimery (po Emigrant). Klaczki – porażające. Świetna Wieża Marc’a od Wieży Marzeń (po Ekstern), doskonale rozwinięta, niezwykle stylowa, z ogromnym wyrazem Piacenza od Primawery (po Emigrant) i wreszcie Zigi Zana od Zagrobli (po Monogramm), klasa sama w sobie.

Bywalcy pokazów pamiętają pierwszą odsłonę rocznych „qrmarków” podczas Młodzieżowego Pokazu w Białce. Obydwa czempionaty, zarówno klaczek jak i ogierków, należały do jego potomstwa. Czempion Ogierów Młodszych – janowski Pogrom, nie miał sobie równych, a wrażenie, jakie wywarł, długo trzymało obserwatorów w żelaznym uścisku. Nie do pokonania okazała się też Palatina, która począwszy od wygranej w klasie, z najwyższą notą pokazu, do zwycięstwa w Czempionacie pozostała niezagrożona. Wiceczempionka z Białki, siwa Zigi Zana pokazała natomiast lwi pazur na kolejnych pokazach, zaczynając od Narodowego Pokazu w Janowie Podlaskim i tytułu Młodzieżowej Czempionki Polski, poprzez udany występ w Pucharze Narodów w Aachen, a skończywszy (na razie) na tytule Młodzieżowej Wiceczempionki Europy, wywalczonym w Moorsele, Belgia. Teraz przed nią Paryż (Zigi Zana zdobyła na Czempionacie Świata 2010 tytuł Top Ten klaczek młodszych, podobnie jej koleżanka stajenna Piacenza – przyp.red.).

Trzeba przyznać, że w pierwszym sezonie w Polsce QR Marc dostał znakomite klacze, z najwyższej półki, których możliwości hodowlane zostały potwierdzone nie raz. Niemniej jednak wywiązał się z postawionych przed nim zadań znakomicie. Niemal wszystkie jego źrebięta charakteryzuje duża uroda, piękne, długie linie, dobry ruch, elegancja i brak odmian. Żadnych białych obwódek wokół oczu, jasnych rzęs czy braku pigmentu. To, co stanowi jego główną siłę, niebotycznie długa, cienka, ślicznie osadzona szyja, widoczna jest u potomstwa. Podobnie jak kształtna głowa o szerokim czole i niewielkie uszy.

Oczywiście, z uwagą i bez nadmiernej egzaltacji należy się przez kolejne lata przyglądać rozwojowi dzisiejszych czempionów, a z ostateczną oceną potencjału hodowlanego QR Marca jeszcze chwilę poczekać. Ale z drugiej strony, czego chcieć więcej niż w dalszym ciągu patrzeć na przechadzające się Zigi Zany, Palatiny, Pogromy. Nadmierny sceptycyzm i ostrożność są równie niebezpieczne jak niefrasobliwy optymizm.

W michałowskiej stadninie dojrzewa kolejna grupa urodzonych w 2010 roku źrebiąt. Niektóre połączenia powtórzono, kilka nowych klaczy dostało szansę zmierzenia się z oczekiwaniami hodowców. Przyjdzie na nie czas w przyszłym roku. Także niektórzy hodowcy prywatni mogą się poszczycić potomstwem QR Marca. Te wybrane, wyjątkowe źrebięta, najprawdopodobniej zdobywać będą pierwsze „ostrogi” podczas pokazu w Białce. A później doganiać wyśrubowane nadzieje na międzynarodowych pokazach, w tak zwanym wielkim świecie. A może to świat będzie musiał sprostać wysoko postawionej poprzeczce. Kto wie?

Artykuł w wersji angielskiej do pobrania jako PDF»